خبرگزاري فارس: ‏حضرت امام خمينى(ره) مي فرمودند: تا از همه ابعاد اسلام تبعيت نكنيم، تربيت نمى‏شويم.‏

فرازهايي از فرمايشات رهبر كبير انقلاب اسلامي به مناسبت روز امور تربيتى و تربيت اسلامى‏ به شرح ذيل است:

اساس عالم‏

اساس عالم بر تربيت انسان است، انسان، عصاره همه موجودات و فشرده تمام عالم است و انبيا آمده‏اند (تا) اين عصاره بالقوه را بالفعل كنند و انسان، يك موجود الهى بشود كه اين موجود الهى، تمام صفات حق تعالى در او است و جلوه‏گاه نور مقدس حق‏تعالى است. غايت تربيت، حركت در صراط مستقيم و منتهى اليه اين صراط مستقيم، كمال مطلق است، الله است.(1)

جايگاه و اهميت تربيت‏

انسان از اول اينطور نيست كه فاسد به دنيا آمده باشد، از اول با فطرت خوب به دنيا آمده، اين تربيت‏ها است كه يا همين فطرت را شكوفا مى‏كنند و يا جلوى شكوفايى فطرت را مى‏گيرند.(2)

انسان يك موجودى است كه اگر سر خود بار بيايد و يك علف هرزه‏اى باشد و تحت تربيت واقع نشود، هر چه بزرگتر شود، به حسب سال و بلند پايه‏تر بشود به حسب مقام، آن جهات روحى تنزل مى‏كند و آن معنويات تحت سلطه شيطان واقع مى‏شود.(3)

آنقدر كه انسانِ غير تربيت‏شده مضر است براى جوامع، هيچ شيطان و هيچ حيوان و هيچ موجودى آنقدر مضر نيست و آنقدر كه انسانِ تربيت‏شده مفيد است براى جوامع، هيچ ملائكه و هيچ موجودى آنقدر مفيد نيست.(4)

تنها راه تربيت‏

تنها راهِ تربيت و تعليم، راهى است كه از ناحيه وحى و مربى همه عالم، رب‏العالمين (آمده است)، تنها راه، آن راهى است كه از ناحيه حق تعالى ارائه مى‏شود.(6) تربيت غرب، انسان را از انسانيت خودش خلع كرده است. غرب، حيوان بار مى‏آورد، آن هم نه حيوان آرام، يك حيوان وحشى، آدمكش، آدمخوار.(7) انسان تا تربيت اسلامى يا تربيت مكاتب توحيدى پيدا نكند، اين فرعونيّت در باطنش است، شيطنت هم در باطنش هست، خودخواه است و اسلام براى اين آمده بود كه اين خودخواهى‏هايى كه مانع از رسيدن به آن هدايت مطلقند، از پيش پاى مردم بر دارد.(8)

اسلام و تربيت همه‏ جانبه انسان‏

اسلام آمده است كه به ما راه تربيت را نشان بدهد.(9) اسلام آنقدر كه به تهذيب اين بچه‏هاى ما و جوان‏هاى ما كوشش دارد، به هيچ چيز كوشش ندارد. اسلام اصلا براى ساختن آدم آمده است. مقصد اسلام و مقصد همه انبيا اين است كه (انسان) را تربيت كنند، صورت‏هاى آدمى را آدم معنوى و واقعى كنند. مهم در نظر انبيا اين است كه انسان درست بشود.(10) همه كتب آسمانى براى ساختن انسان آمده‏اند.(11)

اسلام براى ساختن انسان آمده است. كتاب آسمانى اسلام كه قرآن مجيد است، كتاب تربيت انسان است.(12)

اسلام انسان را تربيت مى‏كند به همه ابعادى كه انسان دارد؛ بُعد مادى دارد - راجع به بُعد مادى تصرفاتى دارد - بُعد معنوى دارد؛ راجع به معنويات صحبت دارد. بالاتر از آن دارد، يعنى از آن وقتى كه ازدواج حاصل نشده بين پدر و مادر، اسلام براى ساختن انسان دستور دارد؛ چه زنى را انتخاب كند، چه مردى را آن زن انتخاب كند، وضع اخلاقى‏اش چه جور باشد، وضع ديانتش چه جور باشد. يك نفر زارع وقتى مى‏خواهد يك زراعتى بكند و يك تخمى را در يك زمينى كشت بكند، اين زمين را بايد ملاحظه بكند، آن چيزهايى كه موجب تربيت اين است (را) بايد ملاحظه بكند، اين چيزهايى كه وقتى ظهور پيدا كرد، بايد آنها را ملاحظه كند كه چه چيز مفيد با اين است، چه چيزهايى مخالف با اين است، (چيزهاى مضر را) از آن رد بكند. بايد همين طور مواظبت كند تا وقتى كه رشد كرد و به ثمر رسيد.

اسلام همين معامله را با افراد انسان كرده است، يعنى معامله يك نفر زارع كه مى‏خواهد يك كِشتى بكند و مى‏خواهد از آن استفاده بكند، از قبل از اين‏كه كشت بشود، دستور دارد پدر و مادر چه جور بايد باشند، يعنى ازدواج چه جور بايد باشد. اين براى اين است كه ملاحظه عاقبت اين امر را كرده است كه اگر (يكى از) پدر و مادر - مثلًا - اخلاقش فاسد باشد، اعمالش اعمال غير انسانى باشد، اين بچه‏هايى كه پيدا مى‏شود به واسطه وراثتى كه در كار هست، اينها هم در او تأثير دارد و لهذا اسلام مثل يك كشتكار بسيار دقيق، بسيار دلسوز، مراعات نوع انسان (را) كرده است.

بعد در قضيه لقاح چه جور آداب (داشته باشد)، بعد در زمان حمل، آداب بسيار در آنجا هست، در زمان رضاع، آداب بسيارى در آنجا هست، در دامن مادر آدابى هست، در ظل پدر آدابى هست، بعد در مدرسه آدابى هست، بعد در اجتماع آدابى هست، اين بچه را از آن وقتى كه به دنيا نيامده، مراعات كرده تا برسد به مرتبه عالى. وقتى كه انسان بزرگ شد، معاشرت خودش با برادرش، معاشرت خودش با پدر و مادرش، معاشرت پدر و مادر با پسر، معاشرت اين دوتا با همسايه‏ها، معاشرت اينها با همشهريها، معاشرت اينها با هم‏دين‏ها، با خارجيها، همه اينها در اسلام هست.(13)

تمام گرفتاريهاى ما

تمام گرفتاريهاى ما براى همين است كه رجال ما در سابق - چه آنهايى كه در مجلس بودند و چه آنهايى كه دولت را در دست داشتند و چه آنهايى كه ارتش را در دست داشتند - اكثرا قضيه اسلام پيش آنها مطرح نبود (و) چون مطرح نبود، آنهايى كه در تربيت بچه‏ها وارد بودند، اصلًا كارى (نداشتند) به اين‏كه اين بچه تربيت اسلامى بشود تا يك روح بزرگ پيدا بكند كه تحت سلطه اجانب واقع نشود و تحت سلطه داخل هم واقع نشود. وقتى آنها خودشان تعهد اسلامى نداشتند، بچه‏هاى ما هم همان طور تربيت مى‏شوند. گروه گروه در دانشگاهها مى‏رفتند و گروه گروه از دانشگاهها بيرون مى‏آمدند و از اسلام خبرى نبود و از تعهد اسلامى و اخلاق اسلامى خبرى نبود.(14)

تا تربيت نشويم، اين حرفها هست‏

تا كسى (تحت) تربيت اسلامى و انسانى و تحت تربيت انبيا نباشد، (اگر كارى نمى‏كند، بدين خاطراست كه) دستش نمى‏رسد و الّا وقتى دستش برسد، همه آن كارها(يى كه امثال محمدرضا كردند) را مى‏كند، حالا هم خيال مى‏كند (كه) نمى‏كند. اين آدمى كه در منزل خودش ظلم مى‏كند، در منزل خودش، بر اولادش، بر فرزندش، بر خادمش تعدى مى‏كند، اين اگر خدمه‏اش زيادتر بشود، زيادتر بشود اولادش، زيادتر بشود تابعش، همان قدر كه آنها زيادتر مى‏شوند، اين وسعت ظلمش زياد مى‏شود، براى اين‏كه آدم ظالم است. ظالم اگر ده نفر تحت سيطره‏اش باشند، ظلمش به اندازه ده نفر است. اگر سى و پنج ميليون جمعيت هم باشند، ظلمش به اندازه سى و پنج ميليون نفر است. آدم، همان آدم است، براى اين‏كه آدم نشده است، يك موجود طاغوتى شيطانى است. اين موجود طاغوتى شيطانى اگر تحت سيطره انبيا نرود، تحت تعليم و تربيت انبيا نرود، هيچ فرقى ما بين اين فرد با آن فردى كه يك عالم را دارد مى‏چاپد، در روحيات نيست، در عمل هست، از باب اين‏كه اين دستش نمى‏رسد، او دستش مى‏رسد.

اينهايى كه مثلًا فرض كنيد در ايران سيطره داشتند، مثل محمد رضا، اگر در عراق هم سيطره‏اش مى‏رفت، همين ظلمهايى كه اينجا مى‏كرد، آنجا هم مى‏كرد. اگر در همه ممالك اسلامى هم سلطه پيدا مى‏كرد، همين كارهايى كه اينجا مى‏كرد، در همه جا مى‏كرد. اگر در همه عالم هم سلطه پيدا مى‏كرد، همان مطالب بود. مى‏بينيد كه اين ابرقدرتها كه دستشان را همه جا دراز مى‏كنند براى چاپيدن، آن آدمى كه چاپيدنش، يك حدود خاص داشت، وقتى كه رئيس شد، يك قدرى وسعت پيدا مى‏كند و همان كارها را آنجا مى‏كند. گمان نكنيد كه من و شما اگر دستمان به آنها برسد، نكنيم. تا آدم نشويم، همان حرفها هست.(15)

ثمرات تربيت اسلامى‏

قرآن، كتاب انسان‏سازى است، اسلام، مكتب انسان‏سازى است. اسلام مى‏خواهد (پدر و مادر كه) اين فرد را به جامعه تحويل (مى‏دهند)، صالح تحويل (بدهند).

آن كسى كه كارش را با خدا درست نكند، نمى‏تواند در خلق، مردم را اداره كند. بايد كارتان را با خدا درست بكنيد تا بتوانيد. ما جوانهايمان را لازم داريم كه تربيت بشوند به تربيت انسانى، يعنى تربيت اسلامى. انسان بار بيايند نه يك كسى كه هر چه شد شد!

اگر كسى مكتب اسلام را - آن طورى كه هست - در خودش پياده كرد، محال است كه خطا بكند، محال است كه كارِ غلط بكند.(16)

اگر انسان تربيت شد، همه مسائل حل است. يك مملكتى كه داراى انسان مهذب است، تمام مطالبش حل است.(17) كوشش انبيا و ايده بعثت در تمام قرن‏ها، تربيت اين موجود است؛ موجودى كه عصاره همه مخلوقات است و با اصلاح او، عالم اصلاح مى‏شود و با فساد او، به فساد كشيده مى‏شود. كوشش انبيا از اول تا آخر اين بوده است كه اين موجود را به صراط مستقيم دعوت كنند و راه ببرند، نه همان هدايت و گفتنِ تنها، بلكه راهنمايى و الگو بودن خودشان در اعمال و افعال و اقوال، براى اين‏كه اين موجود را به آن كمالى كه لايق است، برسانند.(18)

حتى تربيت يك نفر

شما (مادرها) اين مسؤوليت بزرگ را داريد كه بايد بچه‏هاى خودتان را كه نوزاد هستند و نفوسشان تربيت را زود قبول مى‏كند، خوب و بد را زود قبول مى‏كند، (آنها را تربيت كنيد). شما از اول كه اين بچه‏ها در دامان شما بزرگ مى‏شوند، مسؤول افعال و اعمال آنها شما هستيد. همان‏طورى كه اگر يك بچه (را) خوب تربيت كنيد، ممكن است سعادت يك ملت را همان يك بچه تأمين كند، اگر يك بچه بد هم - خداى نخواسته - در دامن شما بزرگ بشود، ممكن است يك فساد در جامعه پيدا بشود. گمان نكنيد كه يك بچه است، گاهى وقتها يك بچه، وقتى كه در جامعه وارد شد، در رأس جامعه واقع مى‏شود و محتمل است كه بچه يك فقير، يكوقت در رأس جامعه واقع بشود. اگر اين بچه‏اى كه شما تربيت كرديد، (تربيتش) يك تربيت صحيح باشد، آن وقت (كه) آن بچه در رأس جامعه واقع (مى)شود، يك ملت را سعادتمند مى‏كند و آن شرفش مال شما است، يعنى شما اين سعادت را براى يك ملت بيمه كرديد و اگر خداى نخواسته به عكس باشد، يك بچه‏اى در (دامن) مادر، تربيتش تربيت اسلامى نباشد، تربيت انسانى نباشد، انحراف داشته باشد، اين ممكن است كه بعدها يك جامعه را به فساد بكشد. خيال نكنيد يك آدم است. گاهى يك آدم، يك ده را خراب مى‏كند، گاهى يك آدم يك شهرستان را خراب مى‏كند، گاهى يك مملكت را خراب مى‏كند.(19)

خيانت به انسان و اسلام‏

اگر بتوانيد اين بچه‏ها را طورى تربيت كنيد كه از اول بار بيايند به اين‏كه خداخواه باشند، توجه به خدا داشته باشند، اگر عبوديت الله را و پيوند با خدا را به اين بچه‏ها تزريق كنيد و آنها بپذيرند، خدمت كرديد به اين جامعه. بعدها دسترنج‏هاى شما ارزشمند خواهند شد. اگر خداى نخواسته بر خلاف اين باشد، به اين امانت خيانت كرده‏ايد و اين غير از همه خيانت‏هاست، خيانت به انسان است، خيانت به اسلام است، خيانت به عبوديت الله است.(20)

والدين!

اگر فرزندان در دامن مادران و حمايت پدرانِ متعهد، به طور شايسته و با آموزش صحيح تربيت شده و به مدارس فرستاده شوند، كار معلمان نيز آسانتر خواهد بود. اساساً تربيت از دامان پاك مادر و جوار پدر شروع مى‏شود و با تربيت اسلامى و صحيح آنان، استقلال و آزادى و تعهد به مصالح كشور پايه‏ريزى مى‏شود.(21)

اخلاقى كه در اول صباوت (براى) اطفال حاصل شده، تا آخر كهولت باقى و برقرار است، از اين جهت، تربيت اطفال و ارتياض صبيان از مهماتى است كه عهده‏دارى آن، بر ذمه پدر و مادر است و اگر در اين مرحله، سهل‏انگارى و فتور و سستى شود، چه بسا كه طفل بيچاره به رذائل بسيار كشيده و منتهى به شقاوت و بدبختى ابدى او شود.(22)

چون اطفال را حشر دائم يا غالب با پدر و مادر است، تربيتهاى آنها بايد عملى باشد، يعنى اگر فرضا خود پدر و مادر به اخلاق حسنه و اعمال صالحه متصف نيستند، در حضور طفل، با تكلف، خود را به صلاح نمايش دهند تا آنها عملا مرتاض و مربى شوند و اين خود، شايد مبدأ اصلاح خود پدر و مادر نيز شود.

فساد عملى پدر و مادر از هر چيز بيشتر در اطفال سرايت (مى)كند، چه بسا كه يك طفل كه عملا در خدمت پدر و مادر بد تربيت شد، تا آخر عمر با مجاهدت و زحمت مربيان اصلاح نشود.(23)

مادرها!

در دامن مادر، بچه‏ها بهتر تربيت مى‏شوند تا در پيش استادان. علاقه‏اى كه بچه به مادر دارد، به هيچ كس ندارد و آن چيزى كه در بچگى از مادر مى‏شنود، در قلبش نقش مى‏بندد و تا آخر همراهش است. مادرها بايد توجه به اين معنا كنند كه بچه‏ها را خوب تربيت كنند، پاك تربيت كنند، دامن‏هايشان يك مدرسه علمى و ايمانى باشد و اين يك مطلب بسيار بزرگى است كه از مادرها ساخته است و از كسى ديگر ساخته نيست. آنقدرى كه بچه از مادر چيز مى‏شنود، از پدر نمى‏شنود، آنقدرى كه اخلاق مادر در بچه كوچك نورس تاثير دارد و به او منتقل مى‏شود، از ديگران عملى نيست. مادرها مبدأ خيرات هستند و اگر خداى نخواسته مادرانى باشند كه بچه‏ها را بد تربيت كنند، مبدأ شرّند. يك مادر ممكن است يك بچه را خوب تربيت كند و آن بچه، يك امت را نجات بدهد و ممكن است بد تربيت كند و آن بچه موجب هلاكت يك امت بشود.(24) اگر يك فرزند خوب به جامعه تحويل بدهيد، براى شما بهتر است از همه عالَم. اگر يك انسان تربيت كنيد، براى شما به قدرى شرافت دارد كه من نمى‏توانم بيان كنم.(25)

تربيت با توجه به زمان آينده‏

در روايات هست كه بچه‏هاتان را تربيت كنيد به غير آن طورى كه خودتان هستيد؛(26) براى زمان آتيه، براى اين‏كه اينها در زمان آتيه بايد دست به كار مملكت و كشور بشوند. شما بچه‏ها را از سياست، از اين طور چيزها دور نگه نداريد. دور نگه‏داشتن بچه‏ها از سياست اساس اين مى‏شود كه وقتى وارد در اجتماع شدند، مثل يك آدم كورى وارد اجتماع بشوند. خود اشخاصى كه مى‏خواهند بعد در اين مملكت، در اين كشور زندگى بكنند و مقدرات اين مملكت دستشان باشد، آنها بايد آگاه باشند از همه خدعه‏هايى كه (استعمار) كرده‏اند، آنها را وارد كنيد در مسائل روز، آنها مطلع باشند از مسائل روز. اگر خداى نخواسته در اين (مورد) قصور(ى) بشود، يكوقت مى‏بينيد كه چهره‏هاى منحرف كه وارد در مسائل روز هستند، غلبه مى‏كنند بر چهره حق كه وارد به مسائل روز نيست. تربيت و تعليم بايد همه‏جانبه باشد، يعنى آن مقدارى كه كشور احتياج به آن دارد، انسان احتياج به آن دارد، خود شخص احتياج به آن دارد، بايد تعليم و تربيت در آنجا به همه ابعاد باشد.(27)

لزوم هم‏گامى تعليم و تربيت‏

تعليم بايد پهلويش تربيت باشد، تربيت صحيح، تربيت اسلامى. اگر تعليمِ تنها باشد؛ بدون تربيت، فايده ندارد، بلكه گاهى مُضرّ است. تربيتِ بى‏تعليم هم نمى‏شود، به نتيجه نمى‏رسد. اين دو تا بايد با هم باشند، توأم باشند؛ تعليم و تربيت. انسان يك موجودى است كه با تعليم و تربيت رشد مى‏كند. اگر انسان تربيت و تعليم نداشته باشد - توأم با هم - در همين حدّ حيوانيت باقى مى‏ماند. اگر آن تربيت و تعليم نباشد، از ساير حيوانات بدتر است.(28)

پيامد تعليم بدون تربيت‏

علمِ تنها فايده ندارد، علمى كه تربيت در او نباشد، تزكيه در او نباشد، اين علم فايده ندارد. همان طورى كه اگر الاغ و حمار، چنانچه الاغ به بار او كتاب باشد، هر كتابى باشد، كتاب توحيد باشد، كتاب فقه باشد، كتاب انسانشناسى باشد، هر چه باشد، در بار او باشد و به دوش او باشد، چطور فايده ندارد و آن حمار از او استفاده نمى‏كند، آنهايى هم كه انبار علم در باطنشان هست و باطنشان تمام علوم را، تمام صناعات را، تمام تخصصات را داشته باشند، لكن تربيت و تزكيه نشده باشند، آنها هم آن علومشان براى آنها فايده ندارد، بلكه بسيارى از اوقات مضرّ است.

بسيارى از اوقات هست كه آن كسى كه عالم است، آن كسى كه همه چيز را مى‏داند، لكن تزكيه نشده است، تصفيه نشده است، تربيت الهى نشده است، آن علمش وسيله است براى اين‏كه بشر را به تباهى بكشد، چه بسا عالمانى كه براى بشر، تباهى هديه مى‏آوردند. آنها از جهال بدتر هستند و چه بسا متخصصانى كه براى بشر هلاكت ايجاد مى‏كنند، تباهى ايجاد مى‏كنند. آنها از مردم عامى بدتر هستند، ضررشان بيشتر است.

تمام اين خسرانهايى كه بشر در اين سيّاره مى‏بيند، از دست همين عالِمهايى هستند كه تخصص را دارند، لكن تربيت را ندارند. ما اگر تزكيه داشتيم و تربيت اسلامى شده بوديم و خداى تبارك و تعالى ولىّ ما بود و ولىّ ما طاغوت نبود، اين نقصهايى كه در اطراف كشورمان و همين طور در اطراف جهان هست، اين نقصها نبود، اين اختلافات نبود، همه اختلافاتى كه پيدا مى‏شود - الّا فقط يكى كه آن اختلاف ما بين حق و باطل است - براى اين است كه ما تربيت نشديم و ما تزكيه نشديم. بزرگترين دشمنى كه ما داريم، عبارت از خودمان است؛ أعْدى عَدُّوِكَ آن نفسى است كه در بين جنبه خودِ شما هست. خود انسان، دشمن بزرگ خود انسان است. اگر تربيت نشود، اگر تزكيه نشود، انسان را هم خود انسان به تباهى مى‏كشد و به ظلمتها وارد مى‏كند و آخرش ظلمت بزرگ است كه آن جهنم است.

ما اگر خودمان را تربيت بكنيم، مشكلاتمان همه رفع مى‏شود. همه مشكلات از اين است كه ما تربيت نشده‏ايم. يك تربيت الهى و تحت بيرق اسلام در نيامديم. به حسب واقع، همه اين كشمكشهايى كه شما ملاحظه مى‏كنيد، همه اين كارشكنيهايى كه براى ملت ما هست، همه اينها براى اين است كه تربيت در كار نيست، تزكيه در كار نيست، فقط يا جهالت است و يا علمى كه از جهالت براى انسان مضرتر است.(29)

رسانه‏ها! دانشگاههاى تربيتى باشيد

(تمام مطبوعات، راديو تلويزيون،) اين دستگاه‏ها، دستگاه‏هاى تربيتى است، بايد تمام اقشار ملت با اين دستگاه‏ها تربيت شوند؛ يك دانشگاه عمومى است. دانشگاه‏ها، دانشگاه‏هاى موضعى است، (اما) اين يك دانشگاه عمومى است، يعنى دانشگاهى است كه در تمام سطح كشور گسترده است. اينها بايد دستگاه‏هاى آموزشى شود.(30)

مطبوعات بايد مثل معلمينى باشند كه مملكت و جوانان را تربيت مى‏كنند و آرمان ملت را منعكس مى‏كنند.(31) تمام رسانه‏ها مربى يك كشور هستند، بايد كشور را تربيت كنند و به ملت خدمت كنند.(32)

آن‏كه از همه خدمت‏ها بالاتر است، اين است كه نيروى انسانى ما را رشد بدهد و اين به عهده مطبوعات است، (به عهده) مجله‏ها است، راديو تلويزيون است، سينماها است، تئاترها است. اينها مى‏توانند نيروى انسانى ما را تقويت كنند و تربيت صحيح بكنند و خدمتشان ارزشمند باشد.(33)

توسط : اخروی چهارشنبه 19 اسفند1388مرتبط با :اخبار ویژه ()